Lambda C-print of fine art giclée print?

Een Lambda C-print is een fotochemische afdruk: een laser belicht lichtgevoelig fotopapier, dat daarna in natte chemie wordt ontwikkeld. Een fine art giclée print is een inkjetafdruk met pigmentinkten op archiefpapier van katoen of alfacellulose.

Voor vrijwel al het hedendaagse galerie-, expositie- en collectiewerk is de fine art giclée print de sterkere keuze. Hij gaat aantoonbaar langer mee (60 tot 100+ jaar tegenover ongeveer 40 tot 60 jaar bij chromogeen papier onder vergelijkbare omstandigheden), heeft een groter kleurbereik in de diepe blauwen, violetten en oranjes, geeft je toegang tot honderden papiersoorten in plaats van een handvol, en is voor zwart-wit simpelweg in een andere klasse.

Een C-print blijft interessant in één specifiek scenario: wanneer je een bestaande editie moet matchen die ooit chromogeen is geproduceerd, of wanneer je bewust die spiegelgladde, licht plastische glans van hoogglans fotopapier zoekt.

Hieronder leggen we uit waarom, met de techniek erachter en de afwegingen die er in de praktijk écht toe doen.

De naam komt van de Durst Lambda, een belichtingsmachine die eind jaren negentig de fotografiewereld veroverde. Vergelijkbare machines zijn de Océ LightJet en de Chromira. De techniek heet officieel digitale chromogene print, in de volksmond digital C-print of Lambda print.

Zo werkt het. Drie lasers, in rood, groen en blauw, schrijven jouw digitale bestand regel voor regel op een rol lichtgevoelig fotopapier. Dat gebeurt in het donker, want dat papier is net zo lichtgevoelig als de film in een oude camera. Daarna gaat de rol door een ontwikkelmachine, waar het RA-4 proces zijn werk doet: ontwikkelaar, bleekfixeer, spoelen, drogen.

Wat je overhoudt is een echte foto. Geen simulatie van een foto, maar een afdruk waarbij kleurstofwolkjes in drie emulsielagen zijn ontstaan door een chemische reactie. Dat geeft een eigenschap die inkjet lange tijd niet kon evenaren: continue toon. Er zijn geen druppeltjes, geen raster, geen dithering. Elke overgang van licht naar donker is werkelijk vloeiend.

Papiersoorten die je hierbij tegenkomt zijn Fujicolor Crystal Archive, Fujiflex Supergloss en Kodak Endura. Bijna allemaal RC-papieren, dus een papierkern met een polyethyleen coating. Dat verklaart het typische gevoel: glad, licht flexibel, een tikje kunststof.

Giclée is de galerienaam voor een inkjetafdruk gemaakt met pigmentinkten op archiefwaardig papier. Bij Printbeat draait dat op een Epson SureColor P9500 met twaalf pigmentinkten, waaronder violet, oranje, groen en drie verschillende zwarten.

De inkt wordt niet geabsorbeerd in een emulsielaag, maar in microscopisch kleine druppels op de papiervezel gelegd. Kleinste druppelgrootte: 3,5 picoliter. Dat is zó klein dat je met een loep van tien keer nog geen individuele druppel onderscheidt. De discussie over "continue toon versus raster" is daarmee grotendeels achterhaald. Wat het oog waarneemt op kijkafstand, en zelfs op neusafstand, is vloeiend.

Het verschil met een gewone fotoprint zit niet alleen in de machine. Het zit in het papier. Katoenpapier van Hahnemühle en Fotospeed is zuurvrij, ligninevrij en vaak zonder optische witmakers. Het is materiaal dat museaal gecertificeerd is voor bewaring op de zeer lange termijn.

Meer over onze werkwijze lees je op de pagina fine art prints en in ons overzicht van giclée printen.

Dit is waar het echt uiteenloopt, en waar getallen helpen.

Chromogeen papier werkt met kleurstoffen, oftewel dyes. Kleurstofmoleculen zijn van nature gevoelig voor licht, ozon en vocht. Wilhelm Imaging Research, het onafhankelijke instituut dat sinds de jaren tachtig de standaard zet voor dit soort tests, komt voor moderne chromogene papieren uit op ruwweg veertig tot zestig jaar zichtbaar behoud onder normale binnenverlichting.

Pigment is fundamenteel anders. Een pigmentdeeltje is geen molecuul dat uiteenvalt, maar een vast, ingekapseld korreltje kleurstof. Licht heeft er veel minder vat op. Op katoenpapier komen dezelfde tests uit op honderd jaar en meer, en in enkele configuraties boven de tweehonderd jaar in donkere bewaring.

Er speelt nog iets subtielers mee: optische witmakers. Bijna elk fotopapier bevat OBA's, fluorescerende stoffen die UV omzetten in blauw licht zodat het papier witter oogt dan het is. Prachtig in de eerste jaren. Alleen breken die witmakers af. Na tien tot vijftien jaar verschuift zo'n print langzaam richting warmer, geler wit. Bij fine art papier kies je dat zelf. Een Hahnemühle Photo Rag Bright White bevat wel witmakers, een klassieke Photo Rag of William Turner niet.

Voor een verzamelaar die jouw werk koopt, of een galerie die een editie beheert, is dat geen detail. Dat is het hele verschil tussen een object dat blijft en een object dat verkleurt.

Eerlijk antwoord: het ligt eraan wat voor kleur.

Chromogeen papier is historisch sterk in verzadigde primaire kleuren. Een felrode jurk of dieporanje zonsondergang kan op Fujiflex een klap geven die indruk maakt. Die glans helpt daarbij, want een hoogglans oppervlak reflecteert minder omgevingslicht in de donkere delen en verhoogt zo het waargenomen contrast.

Maar de moderne twaalf-inktsets hebben het gat niet alleen gedicht, ze zijn er overheen gegaan. De toevoeging van violet aan het Epson UltraChrome PRO-palet was daarin de doorbraak. Diepe blauwen, paarsen, indigo's en de lastige overgangen in schemerlucht zaten voorheen buiten het bereik van vrijwel elke printtechniek. Nu niet meer.

Ook in de zeer lichte tonen wint pigment. Denk aan huidtinten in tegenlicht, mist boven het wad, de zachte gradaties in een besneeuwd landschap. Chromogene papieren hebben daar de neiging om net iets eerder dicht te lopen.

En dan de Dmax, het diepste zwart dat een print kan produceren. Hoogglans fotopapier haalt ongeveer 2,2 tot 2,5. Een baryta fine art papier zit op 2,4 tot 2,7. Mat katoenpapier komt lager uit, rond de 1,5 tot 1,7, en dat is geen tekortkoming maar een keuze: mat papier verstrooit licht en geeft daarmee die fluweelachtige, ingetogen diepte die je in musea ziet.

Op chromogeen papier is zwart-wit eigenlijk een kunstgreep. Je bouwt grijs op uit cyaan, magenta en geel. Alles moet perfect in balans zijn, want de kleinste afwijking in het ontwikkelproces of de papiercharge geeft direct een groene of magenta zweem in de middentonen. Elke lab-fotograaf van boven de veertig kent dat gevecht.

Een fine art printer werkt met drie aparte zwarte inkten: Photo Black of Matte Black, Light Black en Light Light Black. Grijs is dus daadwerkelijk grijs, opgebouwd uit zwart pigment. Geen balans die kan wegdrijven. In de Advanced Black and White modus kun je de toon bovendien bewust sturen, van koel-neutraal naar warm sepia, met volledige controle over de hoogtelichten.

Voor analoge fotografen die van barietpapier komen is een fine art baryta print het dichtst bij de doorkweekte donkerekamerprint dat digitaal te bereiken is. Diezelfde glans, diezelfde toonschaal, alleen zonder de vergroter en de bakken.

Een RA-4 lijn draait op ontwikkelaar en bleekfixeer. Die bleekfixeer bevat zilver dat uit het papier wordt opgelost en dat als chemisch afval moet worden afgevoerd. Er is spoelwater nodig, er is temperatuurregeling nodig, er zijn vergunningen nodig en er is dagelijkse controle nodig met testsstroken om de chemie stabiel te houden.

Dat is niet alleen een milieuvraagstuk, het is ook een consistentievraagstuk. Chemie veroudert. Een print die je in januari maakt en dezelfde print in juni kunnen meetbaar verschillen als de replenishment niet vlekkeloos is bijgehouden. Voor een editie die je over meerdere jaren uitlevert, is dat een reëel risico.

Pigmentinkt is water, pigment en een harsbinder. Geen ontwikkelaar, geen zilverafval, geen spoelwater. Een geprofileerde printer die vandaag print en over drie jaar dezelfde print maakt, levert een resultaat dat binnen een Delta E van ongeveer 1 blijft. Dat is een verschil dat je met het blote oog niet ziet.

Techniek verdwijnt zelden omdat hij slecht is. Techniek verdwijnt omdat het ecosysteem eromheen wegvalt.

Durst is gestopt met de productie en ondersteuning van de Lambda. Onderdelen worden geruild tussen labs of van gesloopte machines gehaald. De laserdiodes hebben een eindige levensduur. Fujifilm en Kodak hebben hun papierassortimenten fors ingekrompen omdat het volume in de consumentenmarkt is weggevallen naar inkjet en naar telefoons.

Ondertussen gaat de andere kant juist harder. Nieuwe pigmentsets, nieuwe papieren, betere profilering, betere printkoppen. Elk jaar. Dat is precies de reden waarom labs door heel Europa, ook Het Beeldgebouw, de chromogene lijn hebben afgestoten.

We zijn geen zendelingen. Er zijn drie situaties waarin we je eerlijk naar een chromogeen lab zouden doorverwijzen.

Je vult een bestaande editie aan. Heb je in 2016 een editie van 25 op Fujiflex laten maken en zijn er nog acht te gaan? Dan moet je materiaalconsistentie voorgaan. Een verzamelaar die nummer 19 naast nummer 4 hangt, mag geen verschil zien.

Je zoekt bewust dat specifieke oppervlak. Fujiflex Supergloss heeft een spiegelende, bijna vloeibare glans die met inkjet niet één op één te evenaren is. Voor bepaald conceptueel en modewerk is dat het punt van de print.

Je hebt een formaat nodig boven de 111 centimeter aan één zijde in één stuk. Onze rolbreedte is 111 cm. Wil je breder, dan zijn de opties een naadloze chromogene rol of een fine art print in panelen. Vaak is er trouwens ook een goede derde weg via ChromaLuxe of Dibond, waar we wel groter kunnen.

Je bestand hoeft nauwelijks anders. Wel zijn er drie dingen die het verschil maken tussen een goede en een verbluffende overstap.

Kies het papier bij het beeld, niet andersom. Kom je van hoogglans, dan is een baryta papier de meest natuurlijke landing. Fotografeer je landschap of stilleven met veel textuur, dan zou je verrast kunnen zijn door een mat katoenpapier zoals Photo Rag of het robuustere German Etching. Voor schilderachtig of grafisch werk is William Turner met zijn zichtbare structuur vaak raak.

Soft-proof met het juiste ICC-profiel. Elk papier heeft een eigen profiel. Zet in Photoshop of Lightroom de proefweergave aan met dat profiel, kies relatief colorimetrisch met zwartpuntcompensatie, en kijk waar je verzadigde kleuren buiten bereik vallen. Voor mat papier tillen we hoogtelichten en schaduwen vaak lichtjes op, omdat het contrastbereik nu eenmaal anders ligt.

Bestel altijd een testprint. Een A4 of een strookje op ware grootte van het meest kritische stuk van je beeld. Dit is geen overbodige stap, dit is de stap. Wij sturen daar graag in mee.

De technische kant, van kleurruimte tot resolutie en snijmarge, staat bij elkaar op onze pagina met aanleverspecificaties.

Lambda C-prints hebben twintig jaar lang de norm gezet, en terecht. Het was een prachtige, vakkundige techniek. Maar het bijzondere aan pigmentprinten is dat het niet één ding beter doet, maar een stuk of zes tegelijk: langer houdbaar, meer kleur, echt neutraal zwart-wit, keuze uit honderden papieren, reproduceerbaar tot in het detail en zonder chemisch afval.

Twijfel je welk papier bij jouw beeld hoort? Stuur ons een bestand. We printen een teststrook, leggen er twee of drie papieren naast en bellen je erover. Dat gesprek duurt tien minuten en verandert vaak hoe je naar je eigen werk kijkt.

Vraag een testprint aan of bekijk ons volledige aanbod fine art prints.