Wat is katoenpapier en waarom is het de museumstandaard?

Kort antwoord: katoenpapier is papier gemaakt van katoenvezels in plaats van hout. Katoen bestaat voor ongeveer 90% uit pure cellulose, hout maar voor 40 tot 50%. De rest van hout is onder meer lignine, de stof die papier geel en bros maakt. Daardoor blijft katoenpapier van nature eeuwenlang stabiel. Dat maakt het de klassieke keuze van musea, archieven en voor fine art prints.

Met een kanttekening die bijna niemand vertelt: het is niet het katoen alleen dat een print laat overleven.

De naam Photo Rag, misschien wel het bekendste fine art papier ter wereld, verwijst naar rags: lompen. Eeuwenlang werd papier in Europa gemaakt van oude linnen en later katoenen kleding. Die vodden werden fijngestampt tot pulp en met de hand geschept tot vellen.

Tegenwoordig worden de meeste katoenpapieren gemaakt van katoenlinters. Dat zijn de korte vezeltjes die na het oogsten aan het katoenzaadje blijven zitten, te kort om er garen van te spinnen. Een restproduct dus, dat na reinigen een bijna zuivere cellulose oplevert. De naam bleef, het recept werd moderner.

Pak eens een oude krant of een pocketboek uit de jaren zeventig. Geel, bros, soms brokkelt de rand af. Dat is geen ouderdom op zich, dat is chemie.

Vanaf het midden van de negentiende eeuw ging de papierindustrie massaal over op houtpulp. Goedkoper en sneller, want lompen raakten op. Maar hout bevat veel lignine, en lignine breekt onder invloed van licht en lucht af. Daarbij ontstaan zuren die de vezels letterlijk van binnenuit aantasten. Daar kwam nog bij dat papiermakers in die tijd een lijmprocédé met aluin gebruikten dat extra zuur in het papier achterliet.

Het resultaat: bibliotheken over de hele wereld zitten vandaag met miljoenen boeken uit die periode die langzaam uit elkaar vallen. Terwijl een vel lompenpapier uit 1600 er vaak nog verrassend goed uitziet.

Drie dingen werken samen:

En dan het gevoel. Wie een vel William Turner in handen heeft, voelt meteen het verschil: zwaar, zacht, bijna als stof. Dat is geen marketing, dat zijn de katoenvezels.

Hier wordt het interessant, want het ligt genuanceerder dan veel verkopers je vertellen.

Musea en archieven werken met internationale normen. De belangrijkste voor duurzaam papier is ISO 9706. Die eist dat papier zuurvrij is, een buffer van calciumcarbonaat heeft en vrijwel geen afbreekbare stoffen zoals lignine bevat. De Library of Congress zet de eisen overzichtelijk op een rij. Wat de norm niet eist, is katoen.

Er bestaat ook papier van zeer zuiver bewerkte houtcellulose, alfa-cellulose genoemd, waar de lignine grondig uit is gehaald. Ook dat kan aan ISO 9706 voldoen. Hahnemühle German Etching is daar een mooi voorbeeld van: 100% alfa-cellulose, en toch museumkwaliteit.

Waarom dan toch die reputatie van katoen?

Katoen is dus geen voorwaarde, maar wel de veiligste en meest beproefde keuze. Daarom noemen we het de museumstandaard.

1. Staat er echt 100% katoen?
Veel papier dat als katoenpapier verkocht wordt, is een mix van katoen en houtpulp. Voor trouwkaarten maakt dat weinig uit. Voor een print die generaties mee moet, wel. Kijk of er “100% cotton” op de specificaties staat.

2. Zitten er optische witmakers in?
Optische witmakers zijn stoffen die papier witter laten lijken door onzichtbaar uv-licht om te zetten in blauwig licht. Mooi in de winkel, maar ze zijn niet lichtecht. Na verloop van tijd verliezen ze hun werking en kan het papier warmer gaan ogen dan toen je het kocht. Onderzoek van Aardenburg Imaging laat zien dat dit vaak gebeurt zonder dat standaard lichttests het opmerken. Conservatoren kiezen daarom liever voor papier zonder witmakers.

Dat maakt papier met witmakers niet slecht. Wil je een fris, helderwit resultaat, dan kan het een bewuste keuze zijn. Als je het maar weet.

3. Is het gemaakt voor inkjet?
Gewoon aquarelpapier van katoen is prachtig, maar zonder speciale coating loopt inkt uit en worden kleuren dof. Fine art inkjetpapier heeft een coating die de inkt precies op de goede plek vasthoudt. Pas dan krijg je die scherpte en diepte.

In ons vaklab printen we op verschillende katoenpapieren, elk met een eigen karakter:

Twijfel je welk papier bij jouw foto past? Bekijk al onze Hahnemühle papieren of lees welk papier past bij mijn foto.

Nee, en dat is misschien wel het belangrijkste uit dit artikel. Het mooiste katoenpapier ter wereld helpt je niets als de inkt na tien jaar verbleekt.

Een print die echt blijft, is altijd een combinatie van drie dingen:

Precies die combinatie maakt een fine art print uit ons vaklab zo bijzonder.

Of je nu fotograaf bent die zijn mooiste beelden een leven lang wil laten meegaan, of kunstenaar die werk in een gelimiteerde oplage verkoopt: katoenpapier geeft je print het karakter en de duurzaamheid die hij verdient.

Bekijk onze fine art prints of neem contact op, dan denken we graag met je mee over het papier dat het beste bij jouw werk past.