Wat is een kleurruimte eigenlijk?
Een kleurruimte bepaalt welke echte kleur bij welke getallen in je bestand hoort. Een pixel met de waarden R 0, G 255, B 0 is 'het groenste groen'. Maar hoe groen dat is, hangt af van de kleurruimte. In Adobe RGB is dat groen verzadigder dan in sRGB.
Daarom is het profiel dat in je bestand zit net zo belangrijk als de pixels zelf. Zonder profiel weet niemand welke kleur de getallen bedoelen. De printer, het scherm of de software moet dan gokken.
Het bereik aan kleuren dat een kleurruimte kan beschrijven, heet de gamut. Een grotere gamut betekent verzadigdere kleuren aan de randen. Je krijgt er geen extra kleurstappen bij. Daarover meer bij bitdiepte.
Werkruimte tegenover printerprofiel
Het is belangrijk twee soorten profielen uit elkaar te houden:
- Werkruimtes, zoals sRGB, Adobe RGB en ProPhoto RGB. Dat zijn gestandaardiseerde ruimtes waarin je bewerkt en aanlevert. Ze horen bij geen enkel apparaat.
- Printerprofielen (ICC-profielen). Die beschrijven precies wat één printer met één inktset op één papiersoort kan. Elk papier heeft er een eigen.
Bij het printen zetten wij jouw werkruimte om naar het profiel van het papier. Jij levert dus aan in een werkruimte. Het printerprofiel gebruik je alleen om vooraf te zien hoe je print wordt.
Meer daarover lees je in Waarom printen met ICC-profielen essentieel is.
Meer daarover lees je in Waarom printen met ICC-profielen essentieel is.
sRGB, Adobe RGB en ProPhoto RGB naast elkaar
De drie kleurruimtes verschillen vooral in hoe ver ze reiken in verzadigde kleuren. Elke volgende is groter dan de vorige.
| sRGB | Adobe RGB (1998) | ProPhoto RGB | |
|---|---|---|---|
| Ontwikkeld door | HP en Microsoft (1996) | Adobe (1998) | Kodak |
| Gamut | Klein | Middel, vooral ruimer in groen en cyaan | Zeer groot, deels buiten wat het oog kan zien |
| Bedoeld voor | Web, schermen, telefoons | Fotografie en print | Bewerken zonder kleurverlies |
| Bitdiepte | 8-bit is prima | 8-bit kan, 16-bit is beter | Altijd 16-bit |
| Geschikt om aan te leveren? | Ja | Ja, onze voorkeur | Nee, eerst omzetten naar Adobe RGB |
sRGB: de veilige standaard
sRGB is de standaard voor internet en de meeste schermen. Elke browser, telefoon en printservice snapt het. Het nadeel voor print: een goede pigmentprinter haalt op glanzend papier op een aantal plekken meer kleur dan sRGB, vooral in verzadigd groen en cyaan. In sRGB zijn die kleuren al afgekapt voordat de printer eraan begint.
Adobe RGB: de werkruimte voor print
Adobe RGB is ontworpen met print in gedachten. Ten opzichte van sRGB bevat het vooral meer verzadigde groenen en cyaantinten. Dat zijn precies kleuren die pigmentinkt op de meeste papiersoorten kan drukken. Daarom is Adobe RGB onze voorkeur voor aanlevering.
ProPhoto RGB: de werkruimte voor bewerken
ProPhoto RGB is zo groot dat een deel ervan bestaat uit kleuren die het menselijk oog niet kan zien. Dat klinkt zinloos, maar het heeft een doel: tijdens het bewerken wordt geen enkele kleur uit je RAW-bestand afgekapt.
Lightroom Classic rekent intern zelfs met de primaire kleuren van ProPhoto RGB. Je bewerkt in Lightroom dus al in deze ruimte, ook als je dat nooit hebt ingesteld. De keuze wordt pas relevant bij het exporteren.
Wat kan een fine art printer echt?
Een veelgehoorde redenering is: "Mijn printer kan meer dan Adobe RGB, dus ik lever aan in ProPhoto." Daar zit een kern van waarheid in, maar het verschil is kleiner dan vaak wordt gedacht.
Het printbereik heeft een grillige vorm. Het is geen kleiner of groter blok dan een werkruimte. Een moderne pigmentprinter op glanzend of barytapapier:
- gaat op enkele plekken net buiten Adobe RGB, vooral in kleine gebieden van cyaan en geeloranje;
- blijft op veel andere plekken ruim binnen Adobe RGB;
- haalt soms zelfs sRGB niet helemaal, afhankelijk van printer en papier.
Op mat fine art papier is het printbereik kleiner dan op glanzend papier. Kleuren buiten Adobe RGB komen daar dus nog minder voor.
Voor bijna elke foto betekent dit dat Adobe RGB alle kleuren bevat die op papier kunnen komen. Alleen bij extreem verzadigde cyaan- of geeloranjetinten, op glanzend papier, verlies je bij Adobe RGB iets dat de printer net had kunnen halen. Dat verschil zie je in de praktijk zelden. Wat je wél ziet, zijn de problemen die ProPhoto kan veroorzaken als het verkeerd wordt opgeslagen. Daarover gaat de volgende sectie.
8-bit of 16-bit: waarom ProPhoto in 8-bit misgaat
Bitdiepte bepaalt hoeveel stappen er per kleurkanaal zijn. Een 8-bit bestand heeft 256 stappen per kanaal, een 16-bit bestand tienduizenden. Dat aantal is gelijk voor elke kleurruimte. Een grotere kleurruimte geeft je dus geen extra stappen. Hij verdeelt dezelfde stappen over een groter bereik.
Dat is precies het probleem met ProPhoto RGB in 8-bit:
- ProPhoto besteedt een flink deel van zijn 256 stappen aan kleuren die geen printer kan halen, en zelfs aan kleuren die je oog niet ziet.
- Voor de kleuren die je wel gebruikt, zoals huidtinten, luchten en subtiele grijzen, blijven grovere stappen over.
- Bij elke bewerking of omzetting naar het papierprofiel kunnen die grove stappen zichtbaar worden als banding: trapjes in een vloeiende overgang, bijvoorbeeld in een blauwe lucht.
Daarom geldt:
- ProPhoto RGB: alleen in 16-bit. Sla ProPhoto nooit op als 8-bit en dus ook nooit als JPEG, want JPEG is in Photoshop en Lightroom altijd 8-bit.
- Adobe RGB: 16-bit als je het hebt, 8-bit is prima. Bij lange, vloeiende overgangen helpt 16-bit het meest.
- sRGB: 8-bit is prima. De ruimte is klein genoeg dat 256 stappen fijn verdeeld zijn.
Lever je aan als JPEG, gebruik dan altijd de hoogste kwaliteit en sla het bestand niet steeds opnieuw op. Elke keer opslaan kost detail in vlakke delen, zoals luchten en schaduwen.
Zo exporteer je goed, en zo gaat het mis
Exporteren uit Lightroom Classic
Kies in het exportvenster bij Bestandsinstellingen:
- Bestandsindeling: TIFF
- Kleurruimte: AdobeRGB (1998)
- Bitdiepte: 16 bits/component
Lightroom zet je foto dan om van zijn interne ProPhoto-ruimte naar Adobe RGB en sluit het profiel automatisch in.
Omzetten in Photoshop
Werk je in Photoshop in ProPhoto RGB? Kies dan Bewerken › Omzetten in profiel en kies Adobe RGB (1998). Sla daarna op als TIFF zonder lagen, met ICC-profiel insluiten aangevinkt.
De vijf fouten die kleur kosten
- Profiel toewijzen in plaats van omzetten. Omzetten verandert de getallen zodat de kleuren hetzelfde blijven. Toewijzen laat de getallen staan en verandert dus de kleuren. Een ProPhoto-bestand waaraan je sRGB toewijst, wordt flets en verschuift in tint.
- Geen profiel insluiten. Zonder profiel moeten wij aannemen dat je bestand sRGB is. Was het Adobe RGB of ProPhoto, dan klopt geen enkele kleur meer.
- Omzetten naar CMYK. Onze printers zijn inkjetprinters, geen drukpersen. Kleur die bij de omzetting naar CMYK verloren gaat, komt niet meer terug. Lees ook RGB versus CMYK.
- Zelf omzetten naar het papierprofiel. Het ICC-profiel van het papier is bedoeld om te softproofen, niet om je bestand mee om te zetten. Lever aan in Adobe RGB of sRGB.
- Zwart-wit aanleveren als grijswaarden. Lever zwart-wit aan als RGB. Grijswaarden hebben geen kleurtint, dus een warme of koele toon in je zwart-wit gaat daarin verloren.
Waarom ziet mijn Adobe RGB-bestand er flets uit?
In programma's zonder kleurbeheer, zoals sommige fotoviewers en oudere browsers, wordt elk bestand als sRGB getoond. Een Adobe RGB-bestand oogt daar fletser dan het is. Dat is geen fout in je bestand. Bekijk het in Photoshop, Lightroom of een andere applicatie met kleurbeheer om te zien hoe het werkelijk is.
Aanleveren bij Printbeat in het kort
- Kleurruimte: Adobe RGB (1998) heeft de voorkeur, sRGB kan ook. Werk je in ProPhoto? Zet dan om naar Adobe RGB.
- Profiel: altijd insluiten.
- Bitdiepte: 16-bit als je het hebt, 8-bit is prima.
- Bestand: TIFF zonder lagen, eventueel met LZW-compressie. JPEG mag ook, op hoogste kwaliteit.
- Niet: CMYK, grijswaarden, RAW, HEIC of PSD met lagen.
Alle details, ook over resolutie per formaat, vind je in onze aanleverspecificaties.
Klaar om aan te leveren?
Kleur die bij het exporteren is afgekapt, krijg je uit dat bestand niet meer terug. Bewerk ruim, lever aan in Adobe RGB met het profiel ingesloten, en laat de omzetting naar het papier aan ons over.
Twijfel je over je bestand? Neem gerust contact met ons op voordat je bestelt. Meer over het verschil tussen scherm en papier lees je in Waarom kleuren op papier anders zijn dan op scherm.
