Wat is DMax?
Dmax is de hoogste optische dichtheid die een combinatie van printer, inkt en papier kan halen: het diepste zwart dat op dat papier mogelijk is. Hoe hoger het getal, hoe minder licht het zwart terugkaatst.
Dichtheid is een logaritmische maat voor hoeveel licht een oppervlak terugkaatst. Elke hele stap in dichtheid betekent tien keer minder licht. Bij dichtheid 1 komt nog 10% van het licht terug, bij dichtheid 2 nog maar 1%.
Een paar voorbeelden:
Een paar voorbeelden:
| Dichtheid (D) | Teruggekaatst licht | Contrast t.o.v. puur wit |
|---|---|---|
| 1,0 | 10% | 10 : 1 |
| 1,7 | ca. 2,0% | ca. 50 : 1 |
| 2,0 | 1% | 100 : 1 |
| 2,5 | ca. 0,3% | ca. 316 : 1 |
Elke stap van 0,3 in dichtheid is ongeveer een halvering van het licht, dus één stop. Het verschil tussen 1,7 en 2,5 is daarom geen 'beetje dieper'. Het is bijna drie stops extra toonbereik in de schaduwen.
Twee kanttekeningen voordat je Dmax-waarden gaat vergelijken:
- Dmax hoort bij een combinatie, niet bij een papier alleen. Printer, inktset, printmodus en profiel beïnvloeden de uitkomst. Testsoftwarebedrijf Imatest noemt 1,7 een goede waarde voor mat en 2,0 een goede waarde voor glans, semiglans en luster (Imatest).
- Er bestaan twee manieren van meten. Soms wordt de dichtheid van het papierwit eraf getrokken (relatief), soms niet (absoluut). Vergelijk dus alleen getallen die op dezelfde manier zijn gemeten.
Waarom zwart op mat papier minder diep is
De grens zit in het oppervlak van het papier, niet in de inkt. Er spelen drie dingen mee.
1. Oppervlaktereflectie: een waas over je zwart
Een klein deel van het licht dat op een print valt, bereikt de inkt nooit. Het kaatst direct terug van de bovenkant van de coating. Wat er daarna gebeurt, hangt af van het oppervlak:
- Glanzend of baryta: het oppervlak is glad en werkt als een spiegel. Het teruggekaatste licht gaat in één richting weg. Kijk je niet precies in die hoek, dan zie je het niet en blijft het zwart diep.
- Mat: het oppervlak is microscopisch ruw. Het teruggekaatste licht wordt in alle richtingen verstrooid. Een deel daarvan komt altijd in je oog terecht, vanuit elke kijkhoek. Dat licht legt een lichte sluier over de donkerste tonen.
X-Rite, fabrikant van kleurmeetapparatuur, beschrijft precies dit effect: een glanzend monster oogt donkerder en verzadigder, een mat monster lichter, door directe tegenover verstrooide reflectie (X-Rite).
2. Inktopname in de coating
Mat fine art papier heeft een open, absorberende coating die is gemaakt om veel inkt op te nemen. Glanzend en baryta papier hebben een microporeuze coating met een glad, gesloten oppervlak. Dit tweede punt versterkt het eerste: hoe gladder de bovenkant, hoe minder strooilicht er over het zwart komt.
3. Matte Black tegenover Photo Black
Professionele pigmentprinters, zoals de Epson SureColor-serie, hebben twee zwarte inkten:
- Photo Black (PK) voor glanzende, satijn- en barytapapieren.
- Matte Black (MK) voor mat en fine art papier.
Epson zegt zelf dat Matte Black op mat papier een betere zwartdichtheid geeft dan Photo Black (Epson). Op mat papier haal je met de juiste inkt dus het maximum. Een hoger plafond haal je er niet mee: dat plafond komt van het oppervlak.
Het is het oppervlak, niet het bariumsulfaat
Een veelgehoorde misvatting is dat het bariumsulfaat in baryta zelf zorgt voor het diepe zwart. Mat-baryta papieren laten zien dat dat niet klopt. Hahnemühle Photo Rag Matt Baryta bevat bariumsulfaat in de coating, maar heeft een mat oppervlak (Hahnemühle). Voor Canson Baryta Photographique II Matte staat in de productomschrijving dat de zwartdichtheid op het niveau ligt van een mat fine art papier, en dat je er Matte Black voor gebruikt (Adorama).
Het bariumsulfaat geeft baryta zijn witte basis en karakter. Het diepe zwart komt van de gladde, glanzende toplaag.
Het bariumsulfaat geeft baryta zijn witte basis en karakter. Het diepe zwart komt van de gladde, glanzende toplaag.
Dmax per papiersoort: wat de metingen laten zien
Op één en dezelfde printer haalt baryta 2,40 tot 2,58 en mat fine art papier 1,67 tot 1,74. Het verschil tussen de twee groepen is veel groter dan de verschillen binnen een groep.
| Papier (Hahnemühle) | Type | Dmax | Contrast t.o.v. wit |
|---|---|---|---|
| Fine Art Baryta Satin | Baryta | 2,58 | ca. 380 : 1 |
| Fine Art Baryta | Baryta | 2,52 | ca. 331 : 1 |
| Photo Rag Baryta | Baryta | 2,45 | ca. 282 : 1 |
| Harman Gloss Baryta | Baryta | 2,40 | ca. 251 : 1 |
| William Turner | Mat | 1,74 | ca. 55 : 1 |
| German Etching | Mat | 1,72 | ca. 52 : 1 |
| Photo Rag 308 | Mat | 1,67 | ca. 47 : 1 |
Wat dit betekent voor contrast en toonbereik
Een lagere Dmax betekent dat je hele beeld in een kleiner toonbereik moet passen. Je verliest niet alleen het diepste zwart. Ook alles wat daar net boven zit, moet dichter op elkaar worden gezet.
Neem de metingen hierboven. Photo Rag 308 heeft een Dmax van 1,67 en Fine Art Baryta 2,52. Het verschil is 0,85 in dichtheid.
Omdat elke 0,3 in dichtheid gelijk staat aan één stop, is dat ongeveer 2,8 stops: bijna drie stops minder toonbereik in de schaduwen.
In de praktijk betekent dat:
- Schaduwdetail loopt eerder dicht. Tonen die op baryta nog net van elkaar te onderscheiden zijn, vallen op mat samen in hetzelfde zwart. Dat zie je vooral in donkere kleding, nachtluchten en bosschaduwen.
- Het profiel moet comprimeren. Een goed ICC-profiel met zwartpuntcompensatie verdeelt de schaduwtonen over het bereik dat het papier wel heeft. Daardoor oogt de print minder 'punchy', maar blijft het detail zichtbaar.
- Kleur in de schaduwen wordt minder verzadigd. Ook het kleurbereik (gamut) is in de donkere tonen kleiner op mat papier.
Zo bewerk je een foto voor mat papier
Je kunt de Dmax van mat papier niet verhogen. Wel kun je je bestand zo voorbereiden dat het bereik dat er is, optimaal wordt gebruikt.
Gebruik het profiel van het papier waarop je laat printen. Download het ICC-profiel van jouw papiersoort op onze pagina met ICC-profielen. Elk papier heeft een eigen zwartpunt, en alleen het juiste profiel kent dat.
Softproof met papier en inkt gesimuleerd.
Photoshop: View › Proof Setup › Custom. Kies het papierprofiel en zet Simulate Paper Color aan.
Lightroom Classic: vink in de Develop-module Soft Proofing aan, kies het profiel en zet Simulate Paper & Ink aan.
Je scherm toont dan het lichtere zwart en het iets warmere of grijzere wit van het papier. Schrik niet: zo ziet de print er echt uit.
Kies een rendering intent. Relatief colorimetrisch met zwartpuntcompensatie houdt kleuren binnen het bereik het meest getrouw. Perceptueel comprimeert alles gelijkmatig en is vaak prettiger bij beelden met veel diepe schaduwen. Vergelijk ze allebei in de softproof.
Open de schaduwen gericht. Maak een aparte curve of aanpassingslaag voor de matte versie. Til het onderste deel van de curve iets op, zodat tonen die in de softproof samenvallen weer van elkaar loskomen. Laat het diepste zwart zelf wel zwart.
Compenseer met middentooncontrast. Een print op mat papier oogt vlakker. Een lichte contrastverhoging in de middentonen geeft hem weer kracht, zonder de schaduwen verder dicht te drukken.
Bewaar een versie per papiersoort. Een bestand dat perfect is voor baryta, is zelden perfect voor mat katoen. Sla de matte versie op als aparte kopie.
Meer over waarom je scherm en je print verschillen, lees je in Waarom kleuren op papier anders zijn dan op scherm. Het belang van het juiste profiel lees je in Waarom printen met ICC-profielen essentieel is.
Wanneer kies je mat en wanneer baryta?
Een lagere Dmax is geen nadeel als je beeld dat diepe zwart niet nodig heeft. Kies op basis van het beeld en de plek waar het komt te hangen.
| Situatie | Beste keuze |
|---|---|
| Low-key, nacht, veel diep zwart | Baryta |
| Zwart-wit met volle tonenschaal | Baryta |
| High-key, pastel, mist, sneeuw | Mat |
| Reproductie van aquarel, tekening of grafiek | Mat |
| Ophangen tegenover een raam of onder spots | Mat |
| Tastbare papierstructuur gewenst | Mat |
| Achter glas ingelijst | Allebei mogelijk |
Twijfel je? Lees dan ook Mat of glanzend bij fine art prints en Waarom fotografen baryta papier kiezen. Werk je in zwart-wit, dan helpt Zwart-wit afdrukken.
Het juiste papier voor jouw beeld
Dmax is geen kwaliteitsoordeel over een papier. Het vertelt hoe diep het zwart kan worden en dus hoeveel toonbereik je beeld krijgt. Wie dat begrijpt, kiest het papier dat bij het beeld past en bewerkt het bestand daarop.
Twijfel je welk papier het beste werkt voor jouw foto? Stuur je bestand mee en vraag om advies, of bekijk onze fine art papieren. Download vooraf het juiste ICC-profiel en lever aan volgens onze aanleverspecificaties.
